Bu araştırmanın amacı, Ankara İli Etimesgut İlçesi ilköğretim okullarında görev yapan ilköğretim okulları yöneticilerinin , gelişen teknolojiyi hem yönetsel alanda, hem de eğitsel alanda etkin biçimde kullanmaları için gerek duyulan teknolojik liderlikteki yeterlik düzeylerini belirlemek, yorumlamak ve önerilerde bulunmaktır. Araştırmanın çalışma evrenini Ankara İli Etimesgut İlçesi merkezindeki ilköğretim okulları yöneticileri (müdür, müdür yardımcıları) ve öğretmenleri oluşturmuştur. Etimesgut İlçesinde 33 ilköğretim okulu bulunmakta olup 1375 kişi görev yapmaktadır. Öğretmenlerin sayılarının yöneticilere oranla daha fazla olduğu için oranlı ölçekleme ile her okulda çalışan öğretmenlerin % 20’sinden veri toplanmış; okullardaki % 20’lik öğretmen grubu rast gele seçilmiştir. Okul yöneticilerinin tamamına ulaşılmıştır. Veriler araştırmacı tarafından geliştirilen ölçekle toplanmıştır. Veri toplama aracının geçerliği için uzman görüşü alınmış, güvenirlik için ALPHA güvenirlik kat sayısı hesaplanmıştır. Toplanan veriler frekans, yüzde ve aritmetik ortalamaya göre betimlendikten sonra alt problemlere göre t-testi ve tek yönlü varyans analizi kullanılarak analiz edilmiş ve sonuçlar belirlenmiştir.
Anahtar sözcükler:Teknolojik liderlik, okul yöneticisi
ELEMENTARY SCHOOL ADMINISTRATORS’ TECHNOLOGICAL LEADERSHIP COMEPETENCIES (Ankara Province Etimesgut Case)
Abstract
The aim of this study is to determine the efficacy level of the school administrators who work in Etimesgut primary schools in technological leadership which is necessary so as to use developing technologies in both their adminstration and education settings. Based on those findings appropriate suggstion reflected. The population of the study was elementary school administrators and teachers who were worked in Ankara and the sample of this study was drawn from Etimesgut Town. 1375 Teachers have been working in 33 elementary school in Etimesgut. 20 % of them randomly selected. Since the school admibnistrators were less than teachers, all administrators included to this study. Data vere collected through questionaire developed by the resercher. For the validity face vality was used. For the reliabilty, alpha coeficent was calculated. Collected data were analysed by using frequency, percent, t-test an done way analysys of variance.
Keywords:Technological leadership, school administrators
Giriş İlköğretimde uygulamaya konulan yeni programlar hem öğretmenlerin, hem de öğrencilerin daha fazla araç gereç kullanmasını gerektirmektedir. Öğretmenlerin bilimsel ve teknolojik gelişmelere açık olması için yetiştirilmesi ve bu yolda okul yöneticilerinin liderlik yapması beklenmektedir. Öğretmenler, okul yöneticileri kendilerine destek olduğu takdirde, teknolojiden yararlanmaya, öğrencilerini de yararlandırmaya çalışacaklardır. Eğitim yöneticileri, öğretmenlere teknoloji kullanma olanağı sağlamadığı takdirde, öğretmenlerin bu alanda yapacakları sınırlı kalmaktadır. İlköğretim öğretmenlerine bu konuda liderlik yapacak olan ilköğretim okulu yöneticileridir. Bu nedenle ilköğretim okulu yöneticilerinin teknolojik liderlikteki yeterlikleri dikkate alınmalıdır. Amaç Bu araştırmanın amacı, Ankara İli Etimesgut İlçesi merkez ilköğretim okullarında görev yapan ilköğretim okulları yöneticilerinin, gelişen teknolojiyi hem yönetsel alanda, hem de eğitsel alanda etkin biçimde kullanmaları için gerek duyulan teknolojik liderlikteki yeterlik düzeylerini belirlemek, yorumlamak ve önerilerde bulunmaktır. Bu amaçlara ulaşabilmek için aşağıdaki sorulara yanıt aranmıştır.
İlköğretim okullarında görev yapan okul yöneticilerinin teknolojik liderlikteki yeterlik düzeyi nedir?
2. İlköğretim okullarındaki okul yöneticilerinin teknolojik liderlik anlayışları ile öğretmenlerin görüşleri arasında anlamlı bir fark var mıdır? 3. İlköğretim okulları yöneticileri, öğrenci işlerinde, personel işlerinde, büro işlerinde, araştırma ve planlama işlerinde, malî işlerde, bina ve arsalarla ilgili işlerde, kütüphane işlerinde, eğitim-öğretim hizmetlerinde teknolojiyi hangi düzeyde kullanmaktadırlar? 4. İlköğretim okullarındaki eğitim yöneticilerinin a. meslekî kıdemleri, b. öğrenim durumları ile teknolojik liderlikteki yeterlilikleri arasında anlamlı bir fark var mıdır? Önem Türkiye’de ilköğretim kurumlarındaki okul yöneticilerinin teknolojik liderlikle ilgili yeterlikleri konusunda yapılmış bir çalışmaya rastlanamamıştır. Bu çalışma ilköğretim okul yöneticilerinin teknolojik liderlik rolleri, teknolojiyi kullanma düzeyleri ile ilgili araştırma yapan araştırmacılara katkı yapacağı gibi, ilgili okul yöneticilerine de teknolojik liderlikleri ve teknolojiyi kullanma düzeyleri hakkında bilgi verecektir. Dolayısıyla, araştırmanın hem literatüre, hem de pratiğe katkı yapacağı umulmaktadır. Ayrıca eğitim yöneticileri için gerçekleştirilecek eğitim programlarının hazırlığı sırasında bu veriler de dikkat alınabilir.
Sayıtlılar
İlk öğretim kurumlarında görev yapan okul yöneticilerinin teknolojik yeterlikleri ölçülebilir niteliktedir.
Bilgi toplama aracına verilen cevaplar gerçeği yansıtmaktadır.
Sınırlılıklar 1. Araştırma, 2006-2007 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde Ankara İli Etimesgut İlçesi merkezinde görev yapan ilköğretim okulu yönetici ve öğretmenleri ile sınırlıdır. 2. Bilgi toplama aracının doğasından kaynaklanan sınırlılıkları vardır. 3. Araştırma ulaşılabilen katılımcılarla sınırlıdır.
Yöntem
Araştırma, betimsel bir çalışma olup, veriler bilgi toplama aracı ile elde edilmiştir. Araştırmanın çalışma evrenini Ankara İli Etimesgut İlçesi merkezindeki ilköğretim okulları yöneticileri ( müdür, müdür yardımcıları) ve öğretmenleri oluşturmuştur. Etimesgut İlçesinde 33 ilköğretim okulu bulunmakta olup 1375 kişi görev yapmaktadır. Öğretmenlerin sayıları yöneticilere oranla daha fazla olduğu için oranlı ölçekleme ile her okulda çalışan öğretmenlerin % 20’sinden veri toplanmış; okullardaki % 20’lik öğretmen grubu rastgele seçilmiştir. Veri toplama aracının geçerliği için uzman görüşü alınmış, güvenirlik için ALPHA güvenirlik kat sayısı hesaplanmış ve bilgi toplama aracının iç tutarlılığı için hesaplanan “Cronbach” (Alpha) katsayısı .974 olarak bulunmuştur. Can ve Tanzer tarafından yapılan benzer araştırmalardaki güvenirlik kat sayıları da aynıdır (Can, 2003: 171;Tanzer ve Can, 2004: 740; Tanzer, 2004:106). Bilgi toplama aracından elde edilen veriler “SPSS (Statistical Package For Social Sciences) for Windows” paket programına yüklenmiş ve birinci alt problemin çözümü için frekans (f), yüzde (%) ve aritmetik ortalama ( ); ikinci alt probleme ait verilerin çözümlenmesi için t-testi; üçüncü alt probleme ait verilerin çözümlenmesi için frekans (f), yüzde (%) ve aritmetik ortalama () kullanılmış ve dördüncü alt probleme ait verilerin çözümlenmesi için t-testi ve varyans analizi yapılmıştır.
Bulgular ve Yorumlar
Çalışmanın birinci alt problemi “İlköğretim okullarında görev yapan okul yöneticilerinin teknolojik liderlikteki yeterlik düzeyi nedir?” idi. Deneklere verilen 55 maddelik bilgi toplama aracına verilen yanıtların frekans ve yüzdelerine bakılmış; Tablo 1’de verilen Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırları içinde seçeneklerin’sı ile 55 maddeye verilen cevaplara ait tüm seçeneklerin ‘sı alınmıştır. 55 maddenin toplamı 188.18 olup bunların değeri 3,42’dir. Buna göre,yöneticilerin teknolojik liderlik düzeyindeki seçeneklerin ’sı “çoğunlukla” seçeneğinde ve 3.40 - 4.19 puan sınırları içinde 3.42 değerinde bulunmuştur. İlköğretim okullarında görev yapan okul yöneticilerinin teknolojik liderlikteki yeterlik düzeyi “çoğunlukla” seçeneğinde yer almaktadır. İlköğretim okulları yöneticilerinin okullarında teknolojik liderlikteki görevlerini “çoğunlukla” yerine getirdikleri söylenebilir. Tablo 1 Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırları || Derece/Seçenek
Seçenek Puanları
Seçeneklere Ait Puan Sınırları
Hiçbir Zaman
1.00
1.00 - 1.79
Çok Az
2.00
1.80 - 2.59
Bazen
3.00
2.60 - 3.39
Çoğunlukla
4.00
3.40 - 4.19*
Her Zaman
5.00
4.20 - 5.00
*55 maddenin seçeneğinin ’sı 3.42. Çalışmanın ikinci alt problemi “İlköğretim okullarındaki okul yöneticilerinin teknolojik liderlik anlayışları ile öğretmenlerin görüşleri arasında anlamlı bir fark var mıdır?” idi. Tablo 2. İlköğretim Okulları Yöneticilerinin Teknolojik Liderlik Anlayışları ile Öğretmen Görüşleri Farkı
Görev
n
Ortalama
Standart Sapma
t
p
Yönetici
48
3.6900
.62585
3.12
.002*
Öğretmen
278
3.3842
.62636
p< 0,01 “İlköğretim okullarındaki okul yöneticilerinin teknolojik liderlik anlayışları ile öğretmenlerin görüşleri arasında anlamlı bir fark var mıdır?” sorusunun istatistiksel analizinin sonucuna göre yöneticilerin cevaplarının ortalaması 3.6900 ve standart sapması .62585 iken, öğretmenlerin cevaplarının ortalaması 3.3842 ve standart sapması .62636’ dır. 324 serbestlik derecesi ve 0,01 anlamlılık düzeyinde hesaplanan t değeri 3.12 olup, p.0.002 < olduğundan, okul yöneticileri ile öğretmen gruplarının arasındaki görüş farkı anlamlı bulunmuştur (Tablo 2). İki değişken grup arasında Levene testi analizinde varyans dağılımının eşit olmadığı varsayımına dayalı ( equal variances not assumed ) sonuçlar kullanılmıştır. Okul yöneticileri, okullarının bütün sorunlarıyla ilgilenirken, bu sorunların çözümünde çeşitli araç ve gereçlerden yararlanmaktadırlar. Yöneticilerin araç ve gereç kullanma ve bir anlamda teknolojiden daha çok yararlanma ortamları bulunmaktadır. Bu nedenle okul yöneticilerinin, teknolojik liderlikte kendilerini öğretmenlerden daha yeterli gördükleri, öğretmenlerin ise teknolojik liderlik anlayışlarının yöneticilerden farklı olduğu söylenebilir. Çalışmanın üçüncü alt problemi “ İlköğretim okulları yöneticileri, öğrenci işlerinde, personel işlerinde, büro işlerinde, araştırma ve planlama işlerinde, malî işlerde, bina ve arsalarla ilgili işlerde, kütüphane işlerinde, eğitim-öğretim hizmetlerinde teknolojiyi hangi düzeyde kullanmaktadırlar?”dı. Deneklere verilen 55 maddelik bilgi toplama aracı eğitim yöneticilerinin teknolojik liderlik boyutları ile yönetsel görevlerine göre ayrılmış olup (Turan, 2001: 177; Tanzer, 2004:56) Tablo 3‘de teknolojik liderlik boyutları ve eğitim yöneticilerinin yönetsel görevleri görülmektedir. Tablo 3. Eğitim Yöneticilerinin Teknolojik Liderlik Boyutları ve Yönetsel Görevleri || Teknolojik Liderlik Boyutu
Yönetsel Görevler
Alt Yapı (Bina ve arsa)
Büro İşleri
Değişim
Kütüphane
Eğitim-öğretim
Malî İşler
Emniyet güvenlik
Öğrenci işleri
Etik
Personel İşleri
Teknolojik Liderlik
Müfredat
Personel geliştirme
Planlama
Teknolojik dayanak
Bilgi toplama aracında Teknolojik Liderlik Boyutunda alt yapı (bina ve arsa) için bir; değişim için dört; eğitim-öğretim için iki; emniyet ve güvenlik için üç; etik için iki; teknolojik liderlik için yedi; müfredatla ilgili üç; personel geliştirme için bir; planlama için beş; teknolojik dayanak için altı olmak üzere 34 madde verilmiştir. Yönetsel görevlerden büro işleri için altı; kütüphane işleri için üç; malî işler için beş; öğrenci işleri için üç; personel işleri için de dört olmak üzere toplam 21 madde verilmiştir. Bilgi toplama aracının 55 maddesinin her birine verilen cevapların ’sı; sonra teknolojik liderlik boyutu ile yönetsel görevler için verilen alt maddelerin seçeneklerine verilen cevapların ’larının ’sı alınmış, Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırları ile karşılaştırılmıştır. Teknolojik Liderlik Boyutu Düzeyi a. Alt Yapı (Bina ve arsa) için “Okulun bina araç- gereç ve tesislerini etkili bir şekilde kullanabilmek için teknolojiden her zaman faydalanılmaktadır.” maddesine verilen yanıtların ’sı 3.33 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “bazen” seçeneğinde 2.60 – 3.39 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin okulun bina araç- gereç ve tesislerini etkili bir şekilde kullanabilmek için teknolojiden yeterince yararlanamadıkları söylenebilir. b. Değişim İçin “Okulun eğitim - öğretim ortamında teknoloji kullanımı daima sağlanılmaktadır.”, “Okuldaki öğretmen ve diğer çalışanların, değişime karşı tutumları her düzeyde gözlemlenmektedir.”, “Okulda teknolojik gelişmeler yakından takip edilmektedir.”, “Okuldaki personel eğitim ve öğretim ortamlarında teknolojiden yararlanmaktadır” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.43 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “çoğunlukla” seçeneğinde 3.40 – 4.19 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin değişim konusunda çoğunlukla liderlik yaptıkları söylenebilir. c.Eğitim-öğretim işleri için “Öğretmenler, öğrencilere yeni teknolojileri kullanmayı öğretirken, onları hem izlemekte; hem de uygulamalı düzeyde göstermektedirler.”, “Eğitim ve öğretimin verimliliğinin arttırılması ve sürekli geliştirilmesi için araştırmalar yapıp, sonuçları değerlendirirken teknolojiden yararlanılmaktadır.” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.34 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “bazen” seçeneğinde 2.60 – 3.39 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin eğitim-öğretim işlerinde teknolojiden yeterince yararlanamadıkları söylenebilir. d. Emniyet-güvenlik işleri için “Okul ortamında çeşitli donanımlar (teknoloji) kullanılırken, öğrencilerin ve diğer personelin iş emniyeti (güvenliği) her zaman sağlanmaktadır.”, “Okulun emniyet ve güvenlik sistemlerinde teknolojiden her düzeyde yararlanılmaktadır.”, “Okul bina ve tesislerinin yangından korunması ve gerekli sivil savunma tedbirlerinin alınması için teknolojiden her zaman yararlanılmaktadır.” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.40 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “çoğunlukla” seçeneğinde 3.40 – 4.19 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin emniyet güvenlik işlerinde teknolojiden çoğunlukla yararlandıkları söylenebilir. e. Etik değerler için “Okulda teknoloji kullanımında telif haklarına her düzeyde önem verilmektedir.”, ” Öğrencilerin ruhsal ve bedensel gelişimlerini olumsuz etkileyecek internet kanallarına girmelerini engellemek için gerekli önlemler alınmaktadır.” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.43 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “çoğunlukla” seçeneğinde 3.40 – 4.19 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin etik değerlerin oluşumunda teknolojiden çoğunlukla yararlandıkları söylenebilir. f. Teknolojik liderlik için “Okulda teknoloji kullanımı için oluşturulan görevliler ileri düzeyde yetkilidir.”, “Okulda teknoloji kullanımı için oluşturulan görevliler yetkileri oranında sorumluluk da taşırlar.”, “Okulda öğretmenleri teknolojik gelişmelerden haberdar eder ve yeni uygulamalarla karşılaştırırken yeterli bir bütçe ile destekleriz.”, ”Yönetici olarak yeni teknolojileri kullanmayı her zaman öğrenmekteyim.”, “Okul yönetimi çalışanlara, her zaman yeni teknolojileri kullanmayı öğretmektedir.”, ” Teknolojik gelişmeler bütünleştirilirken öğretmenler okul yönetimi tarafından her zaman desteklenmektedir.”, “Öğretmenler ve diğer çalışanlar, teknolojiyi kullanmaları konusunda her zaman güdülenmektedirler.” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.22 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “bazen” seçeneğinde 2.60 – 3.39 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin teknolojik yeterliklerinin yeterli görülmediği söylenebilir. g. Müfredat için “Okulun müfredatı gelişen teknoloji ile uyumludur.”, “Okul yöneticisi olarak müfredatın değişen ve gelişen teknoloji ile bütünleşmesi için yeter düzeyde yetkim olduğunu düşünüyorum.”, “Müfredat programlarında yer almayan teknolojilerin öğrenilmesi ve kullanılması için de personel okul yönetimi tarafından her zaman desteklenmektedir.” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.24 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “bazen” seçeneğinde 2.60 – 3.39 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin müfredat konusunda yeterli görülmediği söylenebilir. h. Personel geliştirme işleri için “Gelişen ve değişen teknolojilerden faydalanmak için düzenlenen hizmet içi eğitim çalışmalarından sık sık yararlanmaktayım.” maddesine verilen yanıtın ’sı 3.28 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “bazen” seçeneğinde 2.60 – 3.39 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin personel geliştirme konusunda yeterli görülmediği söylenebilir. ı. Planlama işlerinde “Okulun alt yapısının gelişen teknolojilere her düzeyde uyacak şekilde planlandığını düşünüyorum.”, “Yönetimde verimliliğinin artırılması için teknolojiden her zaman yararlanılmaktadır.”, “Yönetimin sürekli geliştirilmesi için araştırmalar yaparken teknolojiden her zaman yararlanılmaktadır.”, “Yönetimin verimliliğinin arttırılması ve sürekli geliştirilmesi için yapılan araştırmaların sonuçlarını değerlendirirken teknolojiden her düzeyde yararlanılmaktadır.”, “Okuldaki bütün çalışmaların planlanmasında teknolojiden her düzeyde yararlanılmaktadır.” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.47 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “çoğunlukla” seçeneğinde 3.40 – 4.19 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin planlama işlerinde çoğunlukla yeterli görüldükleri söylenebilir. i. Teknolojik dayanak için “Okuldaki teknik personel sayısı, teknoloji kullanırken yardım alınabilecek yeterliktedir.”, “Atölye ve laboratuvarların zenginleştirilmesinde teknolojiden her düzeyde yararlanılmaktadır.”, “Okuldaki öğretmen ve diğer personel teknoloji kullanırken, ilgili kişilerden her an yardım almaktadır.”, “Okulda kullanılacak teknoloji için gerekli donanımın hazırlanmasına her düzeyde yardımcı olunmaktadır.”, “Teknoloji kullanımı konusunda okul çalışanlarıyla her an iş birliği yapılmaktadır.”, “Okulun bina ve tesisleriyle, her türlü eğitim araçlarının onarımına, değişikliğe ve eklere gerek olup olmadığını tespit etmek için teknolojiden yararlanılmaktadır.” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.15 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “bazen” seçeneğinde 2.60 – 3.39 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin teknolojik dayanaklar konusunda yeterli görülmedikleri söylenebilir. Yönetsel Görevler Boyutu Düzeyi a. Büro işleri için “Okul içi ve dışı yazışmalarda, duyurularda teknolojiden her düzeyde faydalanılmaktadır.”, “Okuldaki bürokratik işlerin yürütülmesinde teknolojiden her zaman yararlanılmaktadır.”, “Haftalık ders programlarının, günlük çalışma çizelgelerinin ve çalışanların bordrolarının hazırlanmasında teknolojiden yararlanılmaktadır.”, “Okul içinde ya da dışında yapılan toplantılarda alınan kararların ve tutulan tutanakların değerlendirilmesinde teknolojiden yararlanmaktadır.”, “Okul içinde ya da dışında yapılan toplantılarda alınan kararların ve tutulan tutanakların saklanmasında teknolojiden daima yararlanmaktadır.”, “Eğitim, öğretim ve yönetim çalışmaları ile ilgili öğretim yılı sonu raporlarının hazırlanmasında teknolojiden daima yararlanılmaktadır.” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.74 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “çoğunlukla” seçeneğinde 3.40 – 4.19 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin büro işlerinde çoğunlukla yeterli görüldükleri söylenebilir. b. Kütüphane işleri için “Okulda herkesin internet üzerinden bilgiye ulaşmasını sağlayıcı ortam bulunmaktadır.”, “Okul kütüphanesinde İnternet bağlantısı olan bilgisayar sayısı yeterlidir.”, “Kütüphane hizmetlerini yürütürken teknolojiden her zaman yararlanılmaktadır.” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.07 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “bazen” seçeneğinde 2.60 – 3.39 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin kütüphane işleri konusunda yeterli görülmedikleri söylenebilir c. Malî işler için “Hizmet ve siparişlerle ilgili diğer işlerin yürütülmesinde teknolojiden her düzeyde faydalanılmaktadır.”, “Okulun ayniyat işlerinin yürütülmesinde teknolojiden her zaman yararlanılmaktadır.”, “Okulun ayniyat işlerinin denetlenmesinde teknolojiden her zaman yararlanıyorum.”, “Okulun bütçe önerilerinin zamanında hazırlanmasında ve ilgili makamlara gönderilmesinde teknolojiden her zaman yararlanılmaktadır.”, “Bütçe olanaklarına göre gereksinimlerin satın alma vb. şekillerle karşılanması için teknolojiden her düzeyde yararlanılmaktadır.” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.48 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “çoğunlukla” seçeneğinde 3.40 – 4.19 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin mali işlerde çoğunlukla yeterli görüldükleri söylenebilir. d. Öğrenci işleri için “Yıllara göre okulun akademik başarısı izlenirken teknolojiden her zaman yararlanmaktadır.”, “Diploma, tasdikname, karne, ara karne ve öğrenim belgelerinin, resmî yazı ve çizelgelerin hazırlanmasında teknolojiden her zaman yararlanılmaktadır.”, “Öğrencilerin devam - devamsızlıkları konusunda velileri bilgilendirirken teknolojiden her zaman yararlanılmaktadır.” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.84 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “çoğunlukla” seçeneğinde 3.40 – 4.19 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin öğrenci işlerinde çoğunlukla yeterli görüldükleri söylenebilir. e. Personel işleri için “Üst makamlardan gelen emir, genelge, yönetmeliklerin, okuldaki ilgililere yazılı ve sözlü olarak duyurulmasında teknolojiden her zaman faydalanılmaktadır.”, “Okulun bütün etkinlikleri ve bütün görevlilerin çalışmalarını izlenir, rehberlik edilir, denetlenir ve değerlendirilirken teknolojiden her zaman yararlanılmaktadır.”, “Okuldaki görevlerin uyumlu bir iş birliği içinde yapılması, okulun uyumunu koruyucu ve geliştirici yönde çaba gösterilirken teknolojiden her zaman yararlanılmaktadır.”, “Eğitim ve öğretimin en etkili ve verimli olarak yürütülmesi için, öğretim yılı başında ders dağıtımında teknolojiden her zaman yararlanılmaktadır.” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.71 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “çoğunlukla” seçeneğinde 3.40 – 4.19 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin personel işlerinde çoğunlukla yeterli görüldükleri söylenebilir. Çalışmanın dördüncü alt problemi olan “İlköğretim okullarındaki eğitim yöneticilerinin a. meslekî kıdemleri b. öğrenim durumları ile teknolojik liderlikteki yeterlilikleri arasında anlamlı bir fark var mıdır?” sorusuna deneklerin verdikleri cevapların dağılımı Tablo 4a ve 4b’de verilmiştir
Tablo 4a. İlköğretim Okullarındaki Eğitim Yöneticilerinin Meslekî Kıdemleri İle Teknolojik Liderlikteki Yeterlilikleri Arasındaki Farka İlişkin Bulgular || Veri Grupları
Kareler Toplamı
Serbestlik Derecesi
Kareler Ortalaması
F
p
Gruplar Arası
,231
5
,046
,105
,991
Grup içi
19,311
44
,439
Toplam
19,542
49
p> 0.01’den.
Tablo 4a’ya göre, 5-44 serbestlik derecesi ve 0.01 anlamlılık düzeyinde ilköğretim okullarındaki eğitim yöneticilerinin meslekî kıdemleri ile teknolojik liderliğe ilişkin görüşleri arasında anlamlı bir fark bulunamamıştır. Farklı meslekî kıdemlere sahip olan eğitim yöneticilerinin, yasal düzenlemelere dayalı çalışmalar gereği teknolojik liderlikte benzer algılara sahip oldukları söylenebilir. Eğitim yöneticileri aynı yasa, tüzük ve yönetmeliklere bağlı olarak görev yaptıklarından, görev anlayışlarının böyle bir algıyı yaratmaya neden olduğu düşünülebilir.
Tablo 4b. İlköğretim Okullarındaki Eğitim Yöneticilerinin Öğrenim Durumları İle Teknolojik Liderlikteki Yeterlilikleri Arasındaki Farka İlişkin Bulgular || Veri Grupları
Kareler Toplamı
Serbestlik Derecesi
Kareler Ortalaması
F
p
Gruplar Arası
,628
5
,126
,299
,911
Grup içi
17,647
42
,420
Toplam
18,275
49
p> 0.01’den.
Tablo 4b’ye göre, 5-42 serbestlik derecesi ve 0.01 anlamlılık düzeyinde ilköğretim okullarındaki eğitim yöneticilerinin öğrenim durumları ile teknolojik liderliğe ilişkin görüşleri arasında anlamlı bir fark bulunamamıştır. Farklı öğrenim durumlarına sahip olan eğitim yöneticilerinin, aynı yasal düzenlemelere dayalı çalışmaları sonucu teknolojik liderlikte benzer algılara sahip oldukları söylenebilir. Eğitim yöneticileri aynı yasa, tüzük ve yönetmeliklere bağlı olarak görev yaptıklarından, öğrenim durumlarındaki çeşitliliğe karşın görev anlayışlarının böyle bir algıyı yaratmaya neden olduğu düşünülebilir.
Sonuçlar
1. İlköğretim okulları yöneticilerinin okullarında teknolojik liderlikteki görevlerini çoğunlukla yerine getirdikleri anlaşılmaktadır. 2. İlköğretim okulu yöneticilerinin, teknolojik liderlikte kendilerini öğretmenlerden daha yeterli gördükleri, öğretmenlerin ise teknolojik liderlik anlayışlarının yöneticilerden farklı olduğu anlaşılmaktadır. 3. İlköğretim okulu yöneticilerinin Teknolojik Liderlik Boyutunda alt yapı işlerinde teknolojiden yeterince yararlanamadıkları, değişim konusunda çoğunlukla liderlik yaptıkları, eğitim-öğretim işlerinde teknolojiden yeterince yararlanamadıkları, emniyet güvenlik işlerinde, etik değerlerin oluşumunda teknolojiden çoğunlukla yararlandıkları, teknolojik liderlikte teknolojik yeterliklerinin yeterli görülmediği, müfredatın geliştirilmesi ve personel geliştirme konusunda yeterli görülmediği; planlama işlerinde çoğunlukla yeterli görüldükleri, teknolojik dayanaklar konusunda yeterli görülmedikleri anlaşılmaktadır. Yönetsel Görevler Boyutu Düzeyinde büro işlerinde çoğunlukla yeterli görüldükleri, kütüphaneişleri konusunda yeterli görülmedikleri, mali işlerde, öğrenci işlerinde, personel işlerinde çoğunlukla yeterli görüldükleri anlaşılmaktadır. 4. İlköğretim okullarındaki eğitim yöneticilerinin meslekî kıdemleri ile teknolojik liderlikteki yeterlilikleri arasında ve öğrenim durumları ile teknolojik liderlikteki yeterlilikleri arasında anlamlı bir fark bulunmamaktadır. Kaynaklar Can,T. (2003)“Bolu Orta Öğretim Okulları Yöneticilerinin Teknolojik Liderlik Yeterlilikleri” Proceedings Vol: 1, ss:171-185. III.Uluslararası Eğitim Teknolojileri Sempozyumu Ve Fuarı 28-30 Mayıs 2003. Doğu Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Gazi Mağusa, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti. Can, T. (2005). “Eğitimde Teknolojik Lider Gereksinimi” V. International Educational Technologies Conference (5. Uluslararası Eğitim Teknolojileri Konferansı), Cilt 1 ss. 274-281. Sakarya Üniversitesi Sakarya – TÜRKİYE, 21-22-23 Eylül 2005. Tanzer, S. ve Can, T. (2004). “Mesleki Ve Teknik Öğretim Okul Yöneticilerinin Teknolojik Liderlik Yeterlikleri.” Bildiriler: Vol II. Ss: 736-743. Sakarya Üniversitesi IV. Uluslararası Eğitim Teknolojileri Sempozyumu 24-26 Kasım 2004. Sakarya. Tanzer, S. (2004). “Meslekî ve Teknik Okul Yöneticilerinin Teknolojik Liderlik Yeterlikleri.” Yayınlanmamış Bilim Uzmanlığı Tezi. Bolu: Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2004. Turan, S. ( 2001). Teknolojinin Okulda Etkin Kullanımında Eğitim Liderinin Rolü (Bir Kavram Çözümlemesi). (BTIE) Bilişim Teknolojileri Işığında Eğitim Konferansı ve Sergisi Bildiriler Kitabı. Ankara: Semar.
OKULLARI YÖNETİCİLERİNİN TEKNOLOJİK LİDERLİK YETERLİLİKLERİ
(Ankara İli Etimesgut İlçesi Örneği)
Yard.Doç.Dr. Talip Can
Başkent Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Öğretmenliği Bölümü, Ankara/Türkiye
tcan@baskent.edu.tr
Özet
Bu araştırmanın amacı, Ankara İli Etimesgut İlçesi ilköğretim okullarında görev yapan ilköğretim okulları yöneticilerinin , gelişen teknolojiyi hem yönetsel alanda, hem de eğitsel alanda etkin biçimde kullanmaları için gerek duyulan teknolojik liderlikteki yeterlik düzeylerini belirlemek, yorumlamak ve önerilerde bulunmaktır. Araştırmanın çalışma evrenini Ankara İli Etimesgut İlçesi merkezindeki ilköğretim okulları yöneticileri (müdür, müdür yardımcıları) ve öğretmenleri oluşturmuştur. Etimesgut İlçesinde 33 ilköğretim okulu bulunmakta olup 1375 kişi görev yapmaktadır. Öğretmenlerin sayılarının yöneticilere oranla daha fazla olduğu için oranlı ölçekleme ile her okulda çalışan öğretmenlerin % 20’sinden veri toplanmış; okullardaki % 20’lik öğretmen grubu rast gele seçilmiştir. Okul yöneticilerinin tamamına ulaşılmıştır. Veriler araştırmacı tarafından geliştirilen ölçekle toplanmıştır. Veri toplama aracının geçerliği için uzman görüşü alınmış, güvenirlik için ALPHA güvenirlik kat sayısı hesaplanmıştır. Toplanan veriler frekans, yüzde ve aritmetik ortalamaya göre betimlendikten sonra alt problemlere göre t-testi ve tek yönlü varyans analizi kullanılarak analiz edilmiş ve sonuçlar belirlenmiştir.
Anahtar sözcükler:Teknolojik liderlik, okul yöneticisi
ELEMENTARY SCHOOL ADMINISTRATORS’ TECHNOLOGICAL LEADERSHIP COMEPETENCIES (Ankara Province Etimesgut Case)
Abstract
The aim of this study is to determine the efficacy level of the school administrators who work in Etimesgut primary schools in technological leadership which is necessary so as to use developing technologies in both their adminstration and education settings. Based on those findings appropriate suggstion reflected. The population of the study was elementary school administrators and teachers who were worked in Ankara and the sample of this study was drawn from Etimesgut Town. 1375 Teachers have been working in 33 elementary school in Etimesgut. 20 % of them randomly selected. Since the school admibnistrators were less than teachers, all administrators included to this study. Data vere collected through questionaire developed by the resercher. For the validity face vality was used. For the reliabilty, alpha coeficent was calculated. Collected data were analysed by using frequency, percent, t-test an done way analysys of variance.
Keywords:Technological leadership, school administrators
Girişİlköğretimde uygulamaya konulan yeni programlar hem öğretmenlerin, hem de öğrencilerin daha fazla araç gereç kullanmasını gerektirmektedir. Öğretmenlerin bilimsel ve teknolojik gelişmelere açık olması için yetiştirilmesi ve bu yolda okul yöneticilerinin liderlik yapması beklenmektedir. Öğretmenler, okul yöneticileri kendilerine destek olduğu takdirde, teknolojiden yararlanmaya, öğrencilerini de yararlandırmaya çalışacaklardır. Eğitim yöneticileri, öğretmenlere teknoloji kullanma olanağı sağlamadığı takdirde, öğretmenlerin bu alanda yapacakları sınırlı kalmaktadır. İlköğretim öğretmenlerine bu konuda liderlik yapacak olan ilköğretim okulu yöneticileridir. Bu nedenle ilköğretim okulu yöneticilerinin teknolojik liderlikteki yeterlikleri dikkate alınmalıdır.
Amaç
Bu araştırmanın amacı, Ankara İli Etimesgut İlçesi merkez ilköğretim okullarında görev yapan ilköğretim okulları yöneticilerinin, gelişen teknolojiyi hem yönetsel alanda, hem de eğitsel alanda etkin biçimde kullanmaları için gerek duyulan teknolojik liderlikteki yeterlik düzeylerini belirlemek, yorumlamak ve önerilerde bulunmaktır. Bu amaçlara ulaşabilmek için aşağıdaki sorulara yanıt aranmıştır.
- İlköğretim okullarında görev yapan okul yöneticilerinin teknolojik liderlikteki yeterlik düzeyi nedir?
2. İlköğretim okullarındaki okul yöneticilerinin teknolojik liderlik anlayışları ile öğretmenlerin görüşleri arasında anlamlı bir fark var mıdır?3. İlköğretim okulları yöneticileri, öğrenci işlerinde, personel işlerinde, büro işlerinde, araştırma ve planlama işlerinde, malî işlerde, bina ve arsalarla ilgili işlerde, kütüphane işlerinde, eğitim-öğretim hizmetlerinde teknolojiyi hangi düzeyde kullanmaktadırlar?
4. İlköğretim okullarındaki eğitim yöneticilerinin
a. meslekî kıdemleri,
b. öğrenim durumları ile teknolojik liderlikteki yeterlilikleri arasında anlamlı bir fark var mıdır?
Önem
Türkiye’de ilköğretim kurumlarındaki okul yöneticilerinin teknolojik liderlikle ilgili yeterlikleri konusunda yapılmış bir çalışmaya rastlanamamıştır. Bu çalışma ilköğretim okul yöneticilerinin teknolojik liderlik rolleri, teknolojiyi kullanma düzeyleri ile ilgili araştırma yapan araştırmacılara katkı yapacağı gibi, ilgili okul yöneticilerine de teknolojik liderlikleri ve teknolojiyi kullanma düzeyleri hakkında bilgi verecektir. Dolayısıyla, araştırmanın hem literatüre, hem de pratiğe katkı yapacağı umulmaktadır. Ayrıca eğitim yöneticileri için gerçekleştirilecek eğitim programlarının hazırlığı sırasında bu veriler de dikkat alınabilir.
Sayıtlılar
- İlk öğretim kurumlarında görev yapan okul yöneticilerinin teknolojik yeterlikleri ölçülebilir niteliktedir.
- Bilgi toplama aracına verilen cevaplar gerçeği yansıtmaktadır.
Sınırlılıklar1. Araştırma, 2006-2007 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde Ankara İli Etimesgut İlçesi merkezinde görev yapan ilköğretim okulu yönetici ve öğretmenleri ile sınırlıdır.
2. Bilgi toplama aracının doğasından kaynaklanan sınırlılıkları vardır.
3. Araştırma ulaşılabilen katılımcılarla sınırlıdır.
Yöntem
Araştırma, betimsel bir çalışma olup, veriler bilgi toplama aracı ile elde edilmiştir. Araştırmanın çalışma evrenini Ankara İli Etimesgut İlçesi merkezindeki ilköğretim okulları yöneticileri ( müdür, müdür yardımcıları) ve öğretmenleri oluşturmuştur. Etimesgut İlçesinde 33 ilköğretim okulu bulunmakta olup 1375 kişi görev yapmaktadır. Öğretmenlerin sayıları yöneticilere oranla daha fazla olduğu için oranlı ölçekleme ile her okulda çalışan öğretmenlerin % 20’sinden veri toplanmış; okullardaki % 20’lik öğretmen grubu rastgele seçilmiştir. Veri toplama aracının geçerliği için uzman görüşü alınmış, güvenirlik için ALPHA güvenirlik kat sayısı hesaplanmış ve bilgi toplama aracının iç tutarlılığı için hesaplanan “Cronbach” (Alpha) katsayısı .974 olarak bulunmuştur. Can ve Tanzer tarafından yapılan benzer araştırmalardaki güvenirlik kat sayıları da aynıdır (Can, 2003: 171;Tanzer ve Can, 2004: 740; Tanzer, 2004:106). Bilgi toplama aracından elde edilen veriler “SPSS (Statistical Package For Social Sciences) for Windows” paket programına yüklenmiş ve birinci alt problemin çözümü için frekans (f), yüzde (%) ve aritmetik ortalama ( ); ikinci alt probleme ait verilerin çözümlenmesi için t-testi; üçüncü alt probleme ait verilerin çözümlenmesi için frekans (f), yüzde (%) ve aritmetik ortalama () kullanılmış ve dördüncü alt probleme ait verilerin çözümlenmesi için t-testi ve varyans analizi yapılmıştır.Bulgular ve Yorumlar
Çalışmanın birinci alt problemi “İlköğretim okullarında görev yapan okul yöneticilerinin teknolojik liderlikteki yeterlik düzeyi nedir?” idi.Deneklere verilen 55 maddelik bilgi toplama aracına verilen yanıtların frekans ve yüzdelerine bakılmış; Tablo 1’de verilen Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırları içinde seçeneklerin’sı ile 55 maddeye verilen cevaplara ait tüm seçeneklerin ‘sı alınmıştır. 55 maddenin toplamı 188.18 olup bunların değeri 3,42’dir. Buna göre,yöneticilerin teknolojik liderlik düzeyindeki seçeneklerin ’sı “çoğunlukla” seçeneğinde ve 3.40 - 4.19 puan sınırları içinde 3.42 değerinde bulunmuştur. İlköğretim okullarında görev yapan okul yöneticilerinin teknolojik liderlikteki yeterlik düzeyi “çoğunlukla” seçeneğinde yer almaktadır. İlköğretim okulları yöneticilerinin okullarında teknolojik liderlikteki görevlerini “çoğunlukla” yerine getirdikleri söylenebilir.
Tablo 1 Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırları
|| Derece/Seçenek
*55 maddenin seçeneğinin ’sı 3.42.
Çalışmanın ikinci alt problemi “İlköğretim okullarındaki okul yöneticilerinin teknolojik liderlik anlayışları ile öğretmenlerin görüşleri arasında anlamlı bir fark var mıdır?” idi.
Tablo 2. İlköğretim Okulları Yöneticilerinin Teknolojik Liderlik Anlayışları ile Öğretmen Görüşleri Farkı
“İlköğretim okullarındaki okul yöneticilerinin teknolojik liderlik anlayışları ile öğretmenlerin görüşleri arasında anlamlı bir fark var mıdır?” sorusunun istatistiksel analizinin sonucuna göre yöneticilerin cevaplarının ortalaması 3.6900 ve standart sapması .62585 iken, öğretmenlerin cevaplarının ortalaması 3.3842 ve standart sapması .62636’ dır. 324 serbestlik derecesi ve 0,01 anlamlılık düzeyinde hesaplanan t değeri 3.12 olup, p.0.002 < olduğundan, okul yöneticileri ile öğretmen gruplarının arasındaki görüş farkı anlamlı bulunmuştur (Tablo 2).
İki değişken grup arasında Levene testi analizinde varyans dağılımının eşit olmadığı varsayımına dayalı ( equal variances not assumed ) sonuçlar kullanılmıştır.
Okul yöneticileri, okullarının bütün sorunlarıyla ilgilenirken, bu sorunların çözümünde çeşitli araç ve gereçlerden yararlanmaktadırlar. Yöneticilerin araç ve gereç kullanma ve bir anlamda teknolojiden daha çok yararlanma ortamları bulunmaktadır. Bu nedenle okul yöneticilerinin, teknolojik liderlikte kendilerini öğretmenlerden daha yeterli gördükleri, öğretmenlerin ise teknolojik liderlik anlayışlarının yöneticilerden farklı olduğu söylenebilir.
Çalışmanın üçüncü alt problemi “ İlköğretim okulları yöneticileri, öğrenci işlerinde, personel işlerinde, büro işlerinde, araştırma ve planlama işlerinde, malî işlerde, bina ve arsalarla ilgili işlerde, kütüphane işlerinde, eğitim-öğretim hizmetlerinde teknolojiyi hangi düzeyde kullanmaktadırlar?”dı.
Deneklere verilen 55 maddelik bilgi toplama aracı eğitim yöneticilerinin teknolojik liderlik boyutları ile yönetsel görevlerine göre ayrılmış olup (Turan, 2001: 177; Tanzer, 2004:56) Tablo 3‘de teknolojik liderlik boyutları ve eğitim yöneticilerinin yönetsel görevleri görülmektedir.
Tablo 3. Eğitim Yöneticilerinin Teknolojik Liderlik Boyutları ve Yönetsel Görevleri
|| Teknolojik Liderlik Boyutu
Bilgi toplama aracında Teknolojik Liderlik Boyutunda alt yapı (bina ve arsa) için bir; değişim için dört; eğitim-öğretim için iki; emniyet ve güvenlik için üç; etik için iki; teknolojik liderlik için yedi; müfredatla ilgili üç; personel geliştirme için bir; planlama için beş; teknolojik dayanak için altı olmak üzere 34 madde verilmiştir. Yönetsel görevlerden büro işleri için altı; kütüphane işleri için üç; malî işler için beş; öğrenci işleri için üç; personel işleri için de dört olmak üzere toplam 21 madde verilmiştir. Bilgi toplama aracının 55 maddesinin her birine verilen cevapların ’sı; sonra teknolojik liderlik boyutu ile yönetsel görevler için verilen alt maddelerin seçeneklerine verilen cevapların ’larının ’sı alınmış, Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırları ile karşılaştırılmıştır.
Teknolojik Liderlik Boyutu Düzeyi
a. Alt Yapı (Bina ve arsa) için “Okulun bina araç- gereç ve tesislerini etkili bir şekilde kullanabilmek için teknolojiden her zaman faydalanılmaktadır.” maddesine verilen yanıtların ’sı 3.33 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “bazen” seçeneğinde 2.60 – 3.39 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin okulun bina araç- gereç ve tesislerini etkili bir şekilde kullanabilmek için teknolojiden yeterince yararlanamadıkları söylenebilir.
b. Değişim İçin “Okulun eğitim - öğretim ortamında teknoloji kullanımı daima sağlanılmaktadır.”, “Okuldaki öğretmen ve diğer çalışanların, değişime karşı tutumları her düzeyde gözlemlenmektedir.”, “Okulda teknolojik gelişmeler yakından takip edilmektedir.”, “Okuldaki personel eğitim ve öğretim ortamlarında teknolojiden yararlanmaktadır” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.43 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “çoğunlukla” seçeneğinde 3.40 – 4.19 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin değişim konusunda çoğunlukla liderlik yaptıkları söylenebilir.
c. Eğitim-öğretim işleri için “Öğretmenler, öğrencilere yeni teknolojileri kullanmayı öğretirken, onları hem izlemekte; hem de uygulamalı düzeyde göstermektedirler.”, “Eğitim ve öğretimin verimliliğinin arttırılması ve sürekli geliştirilmesi için araştırmalar yapıp, sonuçları değerlendirirken teknolojiden yararlanılmaktadır.” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.34 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “bazen” seçeneğinde 2.60 – 3.39 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin eğitim-öğretim işlerinde teknolojiden yeterince yararlanamadıkları söylenebilir.
d. Emniyet-güvenlik işleri için “Okul ortamında çeşitli donanımlar (teknoloji) kullanılırken, öğrencilerin ve diğer personelin iş emniyeti (güvenliği) her zaman sağlanmaktadır.”, “Okulun emniyet ve güvenlik sistemlerinde teknolojiden her düzeyde yararlanılmaktadır.”, “Okul bina ve tesislerinin yangından korunması ve gerekli sivil savunma tedbirlerinin alınması için teknolojiden her zaman yararlanılmaktadır.” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.40 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “çoğunlukla” seçeneğinde 3.40 – 4.19 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin emniyet güvenlik işlerinde teknolojiden çoğunlukla yararlandıkları söylenebilir.
e. Etik değerler için “Okulda teknoloji kullanımında telif haklarına her düzeyde önem verilmektedir.”, ” Öğrencilerin ruhsal ve bedensel gelişimlerini olumsuz etkileyecek internet kanallarına girmelerini engellemek için gerekli önlemler alınmaktadır.” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.43 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “çoğunlukla” seçeneğinde 3.40 – 4.19 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin etik değerlerin oluşumunda teknolojiden çoğunlukla yararlandıkları söylenebilir.
f. Teknolojik liderlik için “Okulda teknoloji kullanımı için oluşturulan görevliler ileri düzeyde yetkilidir.”, “Okulda teknoloji kullanımı için oluşturulan görevliler yetkileri oranında sorumluluk da taşırlar.”, “Okulda öğretmenleri teknolojik gelişmelerden haberdar eder ve yeni uygulamalarla karşılaştırırken yeterli bir bütçe ile destekleriz.”, ”Yönetici olarak yeni teknolojileri kullanmayı her zaman öğrenmekteyim.”, “Okul yönetimi çalışanlara, her zaman yeni teknolojileri kullanmayı öğretmektedir.”, ” Teknolojik gelişmeler bütünleştirilirken öğretmenler okul yönetimi tarafından her zaman desteklenmektedir.”, “Öğretmenler ve diğer çalışanlar, teknolojiyi kullanmaları konusunda her zaman güdülenmektedirler.” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.22 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “bazen” seçeneğinde 2.60 – 3.39 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin teknolojik yeterliklerinin yeterli görülmediği söylenebilir.
g. Müfredat için “Okulun müfredatı gelişen teknoloji ile uyumludur.”, “Okul yöneticisi olarak müfredatın değişen ve gelişen teknoloji ile bütünleşmesi için yeter düzeyde yetkim olduğunu düşünüyorum.”, “Müfredat programlarında yer almayan teknolojilerin öğrenilmesi ve kullanılması için de personel okul yönetimi tarafından her zaman desteklenmektedir.” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.24 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “bazen” seçeneğinde 2.60 – 3.39 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin müfredat konusunda yeterli görülmediği söylenebilir.
h. Personel geliştirme işleri için “Gelişen ve değişen teknolojilerden faydalanmak için düzenlenen hizmet içi eğitim çalışmalarından sık sık yararlanmaktayım.” maddesine verilen yanıtın ’sı 3.28 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “bazen” seçeneğinde 2.60 – 3.39 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin personel geliştirme konusunda yeterli görülmediği söylenebilir.
ı. Planlama işlerinde “Okulun alt yapısının gelişen teknolojilere her düzeyde uyacak şekilde planlandığını düşünüyorum.”, “Yönetimde verimliliğinin artırılması için teknolojiden her zaman yararlanılmaktadır.”, “Yönetimin sürekli geliştirilmesi için araştırmalar yaparken teknolojiden her zaman yararlanılmaktadır.”, “Yönetimin verimliliğinin arttırılması ve sürekli geliştirilmesi için yapılan araştırmaların sonuçlarını değerlendirirken teknolojiden her düzeyde yararlanılmaktadır.”, “Okuldaki bütün çalışmaların planlanmasında teknolojiden her düzeyde yararlanılmaktadır.” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.47 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “çoğunlukla” seçeneğinde 3.40 – 4.19 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin planlama işlerinde çoğunlukla yeterli görüldükleri söylenebilir.
i. Teknolojik dayanak için “Okuldaki teknik personel sayısı, teknoloji kullanırken yardım alınabilecek yeterliktedir.”, “Atölye ve laboratuvarların zenginleştirilmesinde teknolojiden her düzeyde yararlanılmaktadır.”, “Okuldaki öğretmen ve diğer personel teknoloji kullanırken, ilgili kişilerden her an yardım almaktadır.”, “Okulda kullanılacak teknoloji için gerekli donanımın hazırlanmasına her düzeyde yardımcı olunmaktadır.”, “Teknoloji kullanımı konusunda okul çalışanlarıyla her an iş birliği yapılmaktadır.”, “Okulun bina ve tesisleriyle, her türlü eğitim araçlarının onarımına, değişikliğe ve eklere gerek olup olmadığını tespit etmek için teknolojiden yararlanılmaktadır.” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.15 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “bazen” seçeneğinde 2.60 – 3.39 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin teknolojik dayanaklar konusunda yeterli görülmedikleri söylenebilir.
Yönetsel Görevler Boyutu Düzeyi
a. Büro işleri için “Okul içi ve dışı yazışmalarda, duyurularda teknolojiden her düzeyde faydalanılmaktadır.”, “Okuldaki bürokratik işlerin yürütülmesinde teknolojiden her zaman yararlanılmaktadır.”, “Haftalık ders programlarının, günlük çalışma çizelgelerinin ve çalışanların bordrolarının hazırlanmasında teknolojiden yararlanılmaktadır.”, “Okul içinde ya da dışında yapılan toplantılarda alınan kararların ve tutulan tutanakların değerlendirilmesinde teknolojiden yararlanmaktadır.”, “Okul içinde ya da dışında yapılan toplantılarda alınan kararların ve tutulan tutanakların saklanmasında teknolojiden daima yararlanmaktadır.”, “Eğitim, öğretim ve yönetim çalışmaları ile ilgili öğretim yılı sonu raporlarının hazırlanmasında teknolojiden daima yararlanılmaktadır.” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.74 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “çoğunlukla” seçeneğinde 3.40 – 4.19 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin büro işlerinde çoğunlukla yeterli görüldükleri söylenebilir.
b. Kütüphane işleri için “Okulda herkesin internet üzerinden bilgiye ulaşmasını sağlayıcı ortam bulunmaktadır.”, “Okul kütüphanesinde İnternet bağlantısı olan bilgisayar sayısı yeterlidir.”, “Kütüphane hizmetlerini yürütürken teknolojiden her zaman yararlanılmaktadır.” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.07 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “bazen” seçeneğinde 2.60 – 3.39 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin kütüphane işleri konusunda yeterli görülmedikleri söylenebilir
c. Malî işler için “Hizmet ve siparişlerle ilgili diğer işlerin yürütülmesinde teknolojiden her düzeyde faydalanılmaktadır.”, “Okulun ayniyat işlerinin yürütülmesinde teknolojiden her zaman yararlanılmaktadır.”, “Okulun ayniyat işlerinin denetlenmesinde teknolojiden her zaman yararlanıyorum.”, “Okulun bütçe önerilerinin zamanında hazırlanmasında ve ilgili makamlara gönderilmesinde teknolojiden her zaman yararlanılmaktadır.”, “Bütçe olanaklarına göre gereksinimlerin satın alma vb. şekillerle karşılanması için teknolojiden her düzeyde yararlanılmaktadır.” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.48 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “çoğunlukla” seçeneğinde 3.40 – 4.19 sınırları arasında yer almaktadır.
İlköğretim okulu yöneticilerinin mali işlerde çoğunlukla yeterli görüldükleri söylenebilir.
d. Öğrenci işleri için “Yıllara göre okulun akademik başarısı izlenirken teknolojiden her zaman yararlanmaktadır.”, “Diploma, tasdikname, karne, ara karne ve öğrenim belgelerinin, resmî yazı ve çizelgelerin hazırlanmasında teknolojiden her zaman yararlanılmaktadır.”, “Öğrencilerin devam - devamsızlıkları konusunda velileri bilgilendirirken teknolojiden her zaman yararlanılmaktadır.” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.84 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “çoğunlukla” seçeneğinde 3.40 – 4.19 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin öğrenci işlerinde çoğunlukla yeterli görüldükleri söylenebilir.
e. Personel işleri için “Üst makamlardan gelen emir, genelge, yönetmeliklerin, okuldaki ilgililere yazılı ve sözlü olarak duyurulmasında teknolojiden her zaman faydalanılmaktadır.”, “Okulun bütün etkinlikleri ve bütün görevlilerin çalışmalarını izlenir, rehberlik edilir, denetlenir ve değerlendirilirken teknolojiden her zaman yararlanılmaktadır.”, “Okuldaki görevlerin uyumlu bir iş birliği içinde yapılması, okulun uyumunu koruyucu ve geliştirici yönde çaba gösterilirken teknolojiden her zaman yararlanılmaktadır.”, “Eğitim ve öğretimin en etkili ve verimli olarak yürütülmesi için, öğretim yılı başında ders dağıtımında teknolojiden her zaman yararlanılmaktadır.” maddelerine verilen yanıtların ’nın ’sı 3.71 olup, bu değer Beşli Dereceleme Ölçeğinin Puan Sınırlarında “çoğunlukla” seçeneğinde 3.40 – 4.19 sınırları arasında yer almaktadır. İlköğretim okulu yöneticilerinin personel işlerinde çoğunlukla yeterli görüldükleri söylenebilir.
Çalışmanın dördüncü alt problemi olan
“İlköğretim okullarındaki eğitim yöneticilerinin
a. meslekî kıdemleri
b. öğrenim durumları
ile teknolojik liderlikteki yeterlilikleri arasında anlamlı bir fark var mıdır?” sorusuna deneklerin verdikleri cevapların dağılımı Tablo 4a ve 4b’de verilmiştir
Tablo 4a. İlköğretim Okullarındaki Eğitim Yöneticilerinin Meslekî Kıdemleri İle Teknolojik Liderlikteki Yeterlilikleri Arasındaki Farka İlişkin Bulgular
|| Veri Grupları
Derecesi
Ortalaması
p> 0.01’den.
Tablo 4a’ya göre, 5-44 serbestlik derecesi ve 0.01 anlamlılık düzeyinde ilköğretim okullarındaki eğitim yöneticilerinin meslekî kıdemleri ile teknolojik liderliğe ilişkin görüşleri arasında anlamlı bir fark bulunamamıştır. Farklı meslekî kıdemlere sahip olan eğitim yöneticilerinin, yasal düzenlemelere dayalı çalışmalar gereği teknolojik liderlikte benzer algılara sahip oldukları söylenebilir.Eğitim yöneticileri aynı yasa, tüzük ve yönetmeliklere bağlı olarak görev yaptıklarından, görev anlayışlarının böyle bir algıyı yaratmaya neden olduğu düşünülebilir.
Tablo 4b. İlköğretim Okullarındaki Eğitim Yöneticilerinin Öğrenim Durumları İle Teknolojik Liderlikteki Yeterlilikleri Arasındaki Farka İlişkin Bulgular
|| Veri Grupları
Derecesi
Ortalaması
p> 0.01’den.
Tablo 4b’ye göre, 5-42 serbestlik derecesi ve 0.01 anlamlılık düzeyinde ilköğretim okullarındaki eğitim yöneticilerinin öğrenim durumları ile teknolojik liderliğe ilişkin görüşleri arasında anlamlı bir fark bulunamamıştır. Farklı öğrenim durumlarına sahip olan eğitim yöneticilerinin, aynı yasal düzenlemelere dayalı çalışmaları sonucu teknolojik liderlikte benzer algılara sahip oldukları söylenebilir.Eğitim yöneticileri aynı yasa, tüzük ve yönetmeliklere bağlı olarak görev yaptıklarından, öğrenim durumlarındaki çeşitliliğe karşın görev anlayışlarının böyle bir algıyı yaratmaya neden olduğu düşünülebilir.
Sonuçlar
1. İlköğretim okulları yöneticilerinin okullarında teknolojik liderlikteki görevlerini çoğunlukla yerine getirdikleri anlaşılmaktadır.2. İlköğretim okulu yöneticilerinin, teknolojik liderlikte kendilerini öğretmenlerden daha yeterli gördükleri, öğretmenlerin ise teknolojik liderlik anlayışlarının yöneticilerden farklı olduğu anlaşılmaktadır.
3. İlköğretim okulu yöneticilerinin Teknolojik Liderlik Boyutunda alt yapı işlerinde teknolojiden yeterince yararlanamadıkları, değişim konusunda çoğunlukla liderlik yaptıkları, eğitim-öğretim işlerinde teknolojiden yeterince yararlanamadıkları, emniyet güvenlik işlerinde, etik değerlerin oluşumunda teknolojiden çoğunlukla yararlandıkları, teknolojik liderlikte teknolojik yeterliklerinin yeterli görülmediği, müfredatın geliştirilmesi ve personel geliştirme konusunda yeterli görülmediği; planlama işlerinde çoğunlukla yeterli görüldükleri, teknolojik dayanaklar konusunda yeterli görülmedikleri anlaşılmaktadır. Yönetsel Görevler Boyutu Düzeyinde büro işlerinde çoğunlukla yeterli görüldükleri, kütüphane işleri konusunda yeterli görülmedikleri, mali işlerde, öğrenci işlerinde, personel işlerinde çoğunlukla yeterli görüldükleri anlaşılmaktadır.
4. İlköğretim okullarındaki eğitim yöneticilerinin meslekî kıdemleri ile teknolojik liderlikteki yeterlilikleri arasında ve öğrenim durumları ile teknolojik liderlikteki yeterlilikleri arasında anlamlı bir fark bulunmamaktadır.
Kaynaklar
Can,T. (2003)“Bolu Orta Öğretim Okulları Yöneticilerinin Teknolojik Liderlik Yeterlilikleri” Proceedings Vol: 1, ss:171-185. III.Uluslararası Eğitim Teknolojileri Sempozyumu Ve Fuarı 28-30 Mayıs 2003. Doğu Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Gazi Mağusa, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti.
Can, T. (2005). “Eğitimde Teknolojik Lider Gereksinimi” V. International Educational Technologies Conference (5. Uluslararası Eğitim Teknolojileri Konferansı), Cilt 1 ss. 274-281. Sakarya Üniversitesi Sakarya – TÜRKİYE, 21-22-23 Eylül 2005.
Tanzer, S. ve Can, T. (2004). “Mesleki Ve Teknik Öğretim Okul Yöneticilerinin Teknolojik Liderlik Yeterlikleri.” Bildiriler: Vol II. Ss: 736-743. Sakarya Üniversitesi IV. Uluslararası Eğitim Teknolojileri Sempozyumu 24-26 Kasım 2004. Sakarya.
Tanzer, S. (2004). “Meslekî ve Teknik Okul Yöneticilerinin Teknolojik Liderlik Yeterlikleri.” Yayınlanmamış Bilim Uzmanlığı Tezi. Bolu: Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2004.
Turan, S. ( 2001). Teknolojinin Okulda Etkin Kullanımında Eğitim Liderinin Rolü (Bir Kavram Çözümlemesi). (BTIE) Bilişim Teknolojileri Işığında Eğitim Konferansı ve Sergisi Bildiriler Kitabı. Ankara: Semar.